به گزارش بازار ۷۲۴ به نقل از روابط عمومي شركت مهندسي و ساخت تأسيسات دريايي ايران؛ الهام جلالیان| این شناور که در میدان مشترک ایران و قطر مستقر شده و تحت بهره‌برداری شرکت نفت فلات قاره ایران فعالیت می‌کند، نقشی فراتر از یک مخزنِ صرف و در قامت یک پالایشگاه کامل دریایی ایفا می‌کند. این پروژه نمونه‌ای از اجرای یک عملیات پیچیده «تبدیل» با افق طراحی ۲۵ ساله است که در توسعه توانمندی‌های مهندسی، ساخت و تأمین تجهیزات پیشرفته دریایی در داخل کشور نقش مؤثری داشته است.

مهندسی دگرگونی؛ انتقال کارخانه به میدان

فاز نخست توسعه لایه نفتی پارس جنوبی شامل ۷ حلقه چاه تولیدی، یک سکوی سرچاهی و FPSO کوروش بود و برای تولید حدود ۳۵ هزار بشکه نفت در روز طراحی شد. با توجه به فاصله میدان از ساحل، فرآورش اولیه، ذخیره‌سازی و تخلیه نفت در نزدیکی میدان و روی FPSO انجام شد. وجه متمایز پروژه، اجرای آن در قالب تبديل بود. بدنه این شناور در سال ۲۰۰۴ توسط شرکت Mitsui Engineering & Shipbuilding ساخته شد و به‌عنوان نفت‌کش فعالیت می‌کرد؛ اما تحت مدیریت شرکت Deva Management Services به یک FPSO تغییر کاربری داد. کوروش با ابعاد ۲۴۵ در ۴۲ متر و ظرفیت ۷۰۰ هزار بشکه، اکنون وظیفه فرآورش اولیه، ذخیره‌سازی و صادرات نفت را بر عهده دارد.

فرآورش مستقل در دریا

کوروش را نباید صرفاً یک مخزن شناور نفت دانست؛ روی عرشه آن مجموعه‌ای از تجهیزات فرآیندی مستقر شده است که نفت تولیدشده از چاه‌ها را برای ذخیره‌سازی و صادرات آماده می‌کنند.

در طراحی اولیه، ظرفیت تولید نفت حدود ۳۵ هزار بشکه در روز، ظرفیت تزریق آب حدود ۳۰ هزار بشکه در روز برای حفظ فشار مخزن و ظرفیت ذخیره‌سازی حدود ۷۱۴ هزار بشکه در نظر گرفته شده بود.

در کنار این تجهیزات، سامانه‌های فرآورش گاز، تصفیه آب تولیدی، تولید برق، جداسازی و نمک‌زدایی (Desalting) نیز در مجموعه فرآیندی FPSO قرار گرفته‌اند. به این ترتیب، بخش مهمی از فرآورش سیال تولیدی در نزدیکی میدان انجام می‌شود و نفت پس از آماده‌سازی در همان محل ذخیره و برای بارگیری و صادرات تحویل نفتکش می‌شود.

تکوین زنجیره بومی و امنیت عملیات انتقال (Offloading)

توسعه تأسیسات دریایی تنها به ساخت خود شناور محدود نمی‌شود و به شکل‌گیری زنجیره‌ای از تجهیزات و خدمات تخصصی پیرامون آن نیاز دارد. یکی از تجهیزات حساس در چرخه بهره‌برداری FPSO، شیلنگ‌های شناور بارگیری (Floating Cargo Hoses) است که برای انتقال نفت فرآورش‌شده و آماده صادرات از FPSO به نفتکش مورد استفاده قرار می‌گیرند. شرایط متلاطم دریا و بارهای مکانیکی ناشی از حرکت شناورها، عملکرد و یکپارچگی این شیلنگ‌ها را به یک موضوع مهم در ایمنی و تداوم عملیات Offloading تبدیل می‌کند.

در سال‌های اخیر، فناوری ساخت شیلنگ‌های شناور نفتی ۱۶ و ۲۰ اینچ در داخل کشور توسعه یافته و نمونه‌های تولیدشده در پایانه خلیج فارس و FPSO کوروش به کار گرفته شده‌اند. این تجربه نشان می‌دهد توسعه یک پروژه فراساحلی، علاوه بر خود سازه و تجهیزات اصلی، می‌تواند به توسعه توانمندی‌های داخلی در حوزه تجهیزات تخصصی و حیاتی زنجیره انتقال نفت نیز منجر شود.

جمع‌بندی: «کوروش»؛ تجربه‌ای برای آینده فراساحل ایران

اهمیت این تجربه فقط به نفت محدود نمی‌شود. صنعت انرژی ایران پیش از این نیز به استفاده از راهکارهای شناور برای توسعه منابع گازی و LNG/FLNG توجه کرده بود. تجربه کوروش، از این منظر، یک نمونه عملی از به‌کارگیری زیرساخت شناور برای فرآورش و صادرات است و می‌تواند بخشی از دانش و تجربه موردنیاز برای حرکت به سمت راهکارهای پیچیده‌تر شناور در پروژه‌های گازی باشد.

مهم‌ترین دستاوردهای این تجربه را می‌توان در دو محور خلاصه کرد:

۱. توسعه توان مهندسی : تبدیل یک نفتکش موجود به FPSO، مجموعه‌ای پیچیده از مهندسی، تأمین، ساخت، نصب و راه‌اندازی را در یک پروژه واحد گرد هم آورد و كاربرد ارزشمندی برای صنعت فراساحل ایران ایجاد کرد.

۲. شکل‌گیری زنجیره تأمین تخصصی: نیازهای عملیاتی FPSO، از تجهیزات فرآیندی تا شیلنگ‌های شناور انتقال نفت، زمینه توسعه بخشی از توانمندی‌های داخلی در حوزه تجهیزات تخصصی فراساحلی را فراهم کرد.

از این منظر، کوروش را می‌توان یکی از تجربه‌های عملی ایران در مسیر توسعه زیرساخت‌های شناور دانست؛ تجربه‌ای که از فرآورش و ذخیره‌سازی نفت آغاز می‌شود و می‌تواند در آینده، به راهکارهای شناور پیچیده‌تر برای توسعه منابع گازی و FLNG نیز پیوند بخورد.

*«محتوای فنی این گزارش با همکاری و کمک‌های تخصصی همکاران واحد مهندسی شركت مهندسي و ساخت تأسيسات دريايي ايران تهیه شده است».

منابع:

(Petroiran Development Company) پایگاه اطلاع‌رسانی پتروایران: مستندات و شناسنامه مهندسی پروژه ساخت و تبدیل شناور فرآورشی FPSO کوروش

(petroiran.com/fa/project/sakhte-shenavar-fpso) خبرگزاری تخصصی شانا (شبکه اطلاع‌رسانی نفت و انرژی): گزارش تصویری و مشخصات عملیاتی شناور پالایشی کوروش در خلیج فارس

(shana.ir/photo/632880) پایگاه تحلیلی غدیری‌نیوز: گزارش فنی توسعه فناوری‌های مکمل، بومی‌سازی شیلنگ‌های شناور انتقال نفت (Floating Hoses) و تجهیز پایانه‌های دریایی کشور

(ghadirinews.ir/news/paper/page/?id=1401b13329) اسناد فنی شرکت نفت فلات قاره ایران (IOOC): مشخصات عملیاتی، ظرفیت‌های فرآورش و گزارش‌های بهره‌برداری از لایه نفتی پارس جنوبی.